Płyty Carusa - analiza i interpretacja
klp.pl Lektury Analizy i interpretacje Motywy literackie Epoki
(fragmenty cyklu)
Marii Morskiej

1. fragment:

* * *
Kołuje żałobny dysk
w trumiennym pudle odkrytem.
Caruso śpiewem wytryska,
a śmierć wtóruje mu zgrzytem...

Caruso – żywy aksamit,
życie ze szczęściem zżyte,
najżywszy ton między nami!
A śmierć zatrzymuje płytę.

[Enrico Caruso (1873-1921) – słynny włoski śpiewak, „król tenorów”. Występował w największych salach koncertowych świata: w La Scali, Metropolitan Opera, Covent Garden. W roku 1901 zaśpiewał w Operze Warszawskiej. Był pierwszym z tenorów, który nagrywał swoje wykonania muzyczne na płytach gramofonowych. W 1901 występował w Operze Warszawskiej. W 1920 roku, w czasie występu w Metropolitan Opera, dostał krwotoku. Zmarł po kilku miesiącach.]

[Maria Morska – aktorka, publicystka i recytatorka poezji w kawiarni Skamandrytów „Pod Pikadorem”. Była wieloletnią miłością Antoniego Słonimskiego, który powiedział o niej: „wdzięk i dusza kawiarni poetów”. Przez pewien czas była także przyjaciółką i obiektem obustronnej homoseksualnej fascynacji Anny Iwaszkiewiczowej.]

* * *

Cykl Płyty Carusa zawarła Pawlikowska w pochodzącym z 1930 roku tomie Profil białej damy. Tom ten jest już pełnym wyrazem przemiany, jaka dokonała się w poetyce nie tylko jej samej, ale wszystkich skamandrytów. Zawiera wiele wierszy o tematyce wróżbiarskiej i spirytystycznej, bardzo wyraźnie ukazuje zwrot ku problematyce czasu, przemijania i śmierci. Obsesyjne zainteresowanie śmiercią nieuchronnie kieruje zainteresowanie poetki ku dążeniu nieśmiertelności. Rozpięcie między tymi dwoma biegunami jest doskonale widoczne w prezentowanych fragmentach cyklu, choć nieśmiertelność, jakiej pragnienie wyraża ta poezja nie ma wiele wspólnego z typowym, chrześcijańskim rozumieniem tego pojęcia. Znacznie bliższa jest Horacjańskiemu dążeniu do nieśmiertelności poprzez twórczość. W tym konkretnym przypadku nie jest to jednak twórczość poetycka, ale muzyczna – budzące zachwyt ówczesnych (a nierzadko i współczesnych) pełne wirtuozerii wykonanie którejś ze słynnych arii operowych przez słynnego włoskiego tenora.

Wiersz otwiera metaforyczny obraz trumiennego pudła, w którym kołuje „żałobny „dysk”. Opisywanym przedmiotem jest oczywiście gramofon elektryczny zwany popularnie adapterem. To właśnie urządzenie z odkrytym wiekiem i obracającą się wewnątrz płytą kojarzy się podmiotowi lirycznemu z otwartą trumną, w której spoczywają zwłoki zmarłego. O ile jednak wystawione na widok publiczny zwłoki są zdecydowanie statyczne, o tyle obracająca się płyta, przesuwająca się po niej igła i dobywający się dzięki temu mechanizmowi dźwięk są obrazem dynamicznym. Nie chodzi tylko o fizyczny ruch, w jaki wprawione zostają elementy gramofonu. Za sprawą rozlegającej się muzyki „ożywa” na pewien czas sam Enrico Caruso. Jednak mimo tego pozornego powrotu do świata żywych śmierć przez cały czas kryje się gdzieś w tle, w podświadomości słuchaczy, a więc również i osoby wypowiadającej się w utworze. Jej milcząca obecność wyrażona jest cichym zgrzytem igły przesuwającej się po płycie, którego muzyka w żaden sposób nie jest w stanie zupełnie zagłuszyć. Rozbrzmiewa on równolegle do śpiewu, zakłócając czystość i harmonię brzmienia. Aksamitny głos Carusa jest dźwięczny, pełen pasji i witalności, wyraża całą głębię emocji, jest „najżywszym tonem” między słuchaczami, ale ta czarowna chwila zostaje brutalnie zakłócona. Tak samo nagle, jak przerwane zostało rzeczywiste życie pieśniarza, przerwany zostaje jego śpiew. Płyta, podobnie jak życie, dobiega końca. Różnica polega jedynie na tym, że mechanizm gramofonu można uruchamiać dowolną ilość razy, a życie dane jest nam tylko raz.

Oznacz znajomych, którym może się przydać

strona:   - 1 -  - 2 -  - 3 - 


  Dowiedz się więcej
1  La précieuse - analiza i interpretacja
2  Miłość - analiza i interpretacja
3  bibliografia



Komentarze
artykuł / utwór: Płyty Carusa - analiza i interpretacja







    Tagi: